Cursus Filosofie

in Laren (NH) en in De Bilt

Eind maart 2019 begint er een korte cursus filosofie (zeven wekelijkse bijeenkomsten) waarin vier filosofen aan bod komen: David Hume (1711-1776), Martin Heidegger (1889-1976), Richard Rorty (1931-2007) en Michel Foucault (1926-1984). De Schotse filosoof David Hume komt vooral aan bod als sceptische kennisfilosoof: hoe kunnen we iets weten en is er nog wel iets wat we zeker kunnen weten? Van Heidegger komt zijn boek Zijn en Tijd aan bod: wat betekent het om te bestaan? Over het alledaagse bestaan en over werkelijk existeren; zijn befaamde hoofdstukken over Angst, Dood en Zorg. Van de Amerikaan Rorty komt zijn pragmatisme aan bod en zijn pleidooi voor een open liberale samenleving (“waarvan de burgers hun diepste overtuigingen durven te relativeren”). Van de Franse filosoof Foucault komt zijn boek aan de orde over de “panoptische” samenleving, waarin iedereen steeds meer wordt gedisciplineerd en in de gaten wordt gehouden. Een boeiende cursus van zeven bijeenkomsten in Laren (NH) en in De Bilt.

eerste bijeenkomst: David Hume (1711-1776), de Schotse scepticus die als tiener al het calvinisme afwees waarin hij was opgevoed, en waarschijnlijk uitkwam bij het atheïsme. Hij geldt als grondlegger van het empirisme (de leer dat kennis uit ervaring stamt) maar bezag onze daarop gevestigde ideeën met een sceptische blik (wat is ons begrip van causaliteit - het telkens zien dat een bepaald gevolg voortvloeit uit een bepaalde oorzaak - anders dan "custom or habit", dus slechts een gewoonte?). Dat vandaag de zon opkwam betekent nog niet dat hij morgen ook weer zal opkomen! Gelukkig pleit Hume ook voor "common sense": "be a philosopher; but amidst all your philosophy, be still a man."

tweede bijeenkomst: Martin Heidegger (1889-1976) en het existentialisme; zijn boek Zijn en Tijd (1927); wat betekent het om te bestaan (existeren)? over alledaags bestaan en over werkelijk bestaan. Heidegger: “In de alledaagsheid van het erzijn gebeurt het meeste door iets of iemand waarvan we moeten zeggen: het was niemand.”

derde bijeenkomst: Heidegger (vervolg): Over Angst, Dood, Zorg (waarin men pas werkelijk ervaart wat het Zijn is: wat het is om te bestaan); over zijn politieke flirt met het nazisme.

vierde bijeenkomst: Amerikaanse filosofie: Richard Rorty (1931-2007) en het pragmatisme. “Pragmatisme was een idee over ideeën, nl. dat ideeën niet in meerdere of mindere mate de werkelijkheid weergeven, maar dat ideeën instrumenten of werktuigen zijn waarmee men zich in de werkelijkheid oriënteeert. In het eerste geval is een idee waar of onwaar; in het tweede geval is een idee praktisch of onpraktisch.” - Louis Menand, The Metaphysical Club; A Story of Ideas in America)


vijfde bijeenkomst: Richard Rorty’s sociale en politieke filosofie in zijn boek Contingentie, Ironie en Solidariteit (1989); contingentie d.w.z. dat onze opvattingen toevallig zijn; ironie t.o.v. overgeleverde denkbeelden; solidariteit met onze medemensen. Rorty: “Onze taal en cultuur zijn even contingent [toevallig], evenzeer resultaat van duizenden kleine zich vastzettende mutaties (en miljoenen andere die zich niet vastzetten) als de orchideeën en de antropoïden.”

zesde bijeenkomst: Richard Rorty: vervolg van Contingentie, Ironie en Solidariteit. Rorty: "de “liberale ironicus” pleit voor een liberale, open samenleving, waarvan de burgers hun diepste overtuigingen durven te relativeren."

zevende bijeenkomst: Michel Foucault (1926-1984): Discipline, Toezicht en Straf; de Geboorte van de Gevangenis (1975). De Franse filosoof Michel Foucault over de disciplinering van lichaam en geest, en over de opkomst van de “panoptische” samenleving (surveillance-camera’s, etc.) waarin iedereen in de gaten wordt gehouden (panoptes = alles ziend) – allemaal nog actueler dan het in 1975 al was door de Facebooks en andere ICT-reuzen van nu.



U kunt nadere informatie aanvragen door even een emailtje te sturen (“graag info volgende cursus”) naar de docent, dr. Marinus de Baar: mdebaar@hetnet.nl